نتجربه بزرگ شرکت انرون* در سال 2000 منجر به نابودی یکی از بزرگترین مؤسسات حسابرسی بین المللی گردید. شرکت انرون در سالهای 1997 تا2000 با حساب آرائی اقدام به تحریف سود و اصلاح سود هر سهم کرده بود ولی مؤسسه حسابرسی اندرسون پس از مدتی اظهار داشت که حسابرسان ما درمورد تلفیق یکی از سازمانهائی که توسط شرکت انرون ایجاد شده بود قضاوت نادرستی کرده اند و رسوائی انرون نقطه عطفی در مبارزه با فساد مالی آمریکاست.
این مورد اولین مشکل مؤسسه حسابرسی اندرسون نبود و سر انجام مؤسسه حسابرسی مذکور در June2002 بدلیل قصور در انجام کار و مسئولیت ، از بین بردن شواهد و مدارک محکوم گردید و از بازار خدمات حسابرسی محو شد.
اصولاً حسابرسان برای اظهارنظر اینکه آیا صورتهای مالی تهیه شده توسط مدیریت منصفانه و صحیح ارائه گردید یا خیر استخدام می شوند . مسئولیت قانونی حسابرسان در قبال اظهارنظر شان دو کارکرد دارد یکی بعنوان انگیزه اقتصادی و دیگری ریسک اجتماعی است . کارکرد اوّل باین موضوع بر می گردد که حسابرسان از نداشتن وقت گله دارند و حسابرسی زمانی اتفاق می افتد که رسیدگی انقدر با عجله انجام می شود که بقول معروف حسابرسان تنها برای نوشیدن چای فرصت دارند و حسابرسان بعلت نداشتن مسئولیت یا بدهی قانونی در قبال اظهارنظرشان، تمایل عمومی از تبدیل الزام حسابرسی به الزام کم ارزش و آئین بیهوده دارد و تاکنون در دادگاههای ایران مصداقی نداشته است ولی در دنیا مؤسسات بین المللی بزرگ اقتصادی دریافته اند که پذیرش بدهی قانونی حسابرس در انجام حسابرسی بعنوان یک انگیزه و خدمت اقتصادی با ارزش واقعاً ضروری است کارکرد دوم بعنوان ابزار ریسک اجتماعی است که چرا گروهی بی گناهی باید بار سنگین کژ کاری حرفه ای یک مؤسسه حسابرسی یا یک حسابدار شرکتی را بر عهده بگیرد و در این راستا نسبت به انتشار ریسک زیان به جامعه ساده انگاری گردد.
قبل از سقوط شرکت انرون، حسابرسان انگلیس و امریکا مسئولیت نهائی اظهارنظرشان را بر عهده داشتندولی با نابودی مؤسسه حسابرسی اندرسون که به دنبال سقوط بزرگ شرکت انرون رخ داد موجب شد شرکتهای بزرگ دنیا تنها توسط چهار موسسه حسابرسی Dilot، Arnest and Eyong،KPMG ، price water hause کوپرزحسابرسی شوند و تدوین کنندگان قوانین مسئولیت قانونی حسابرسان به شدت مراقبند تا مطمئن شوند که تعداد این موسسات به 3 کاهش نمی یابد لذا کمیسیون اروپا ، قانون گذاران امریکا و انگلیس همگی بیم آن دارند که اگر مؤسسه حسابرسی دیگر در نتیجه دعاوی ورشکسته شود یا بدلیل ریسک های حقوقی و مالی از بازارخارج شود کیفیت راهبری شرکتی نیز به شدت کاهش می یابد و در نتیجه کاهش کیفیت حسابرسی، سرمایه گذاران احتمال بیشتری برای سقوط سهام در نظر بگیرند و مانع از اجرای راهبردها رشد زیاد شرکتها شوند.
از این رو آنها در حال ارائه توصیه هائی برای معرفی شکلی از بدهی یا مسئولیت محدود برای حسابرسان هستند تا شرکتها بتوانند از طریق قرارداد، مسئولیت حسابرسان را محدود کنند مشروط بر اینکه قرارداد از نظر دادگاه منصفانه و مقبول شناخته شود و این توافق باید به تصویب سهامداران شرکت برسد که در ایران این موضوع درقالب اظهارنظر محدود حسابرسان که مسئولیت صورتهای مالی با هیئت مدیره شرکت بوده و مسئولیت مؤسسه حسابرسی فقط در چارچوب اظهارنظر نسبت به صورتهای مالی بر اساس حسابرسی انجام شده ونیز گزارش موارد عدم رعایت الزامات قانونی مقرر در اصلاحیه قانون تجارت و مفاد اساسنامه شرکت است میباشد و فاقد پاسخگوئی به دو کارکرد فوق است و گاهی اوقات برای ا یجاد اصلاحات باید شاهد رخ دادن یک فاجعه باشیم.
حسابرسی و کنترل داخلی